فرسودگی ناوگان حملونقل کشور طی سالهای گذشته از یک مساله صرفا مرتبط با عمر وسایلنقلیه عبور کرده و امروز به یکی از مسائل مهم در حوزه مصرف سوخت، آلودگی هوا، ایمنی تردد و بهرهوری اقتصادی تبدیل شده است.
افزایش تعداد خودروها و موتورسیکلتهای فرسوده در کنار محدودیت منابع سوخت و افزایش هزینههای نگهداری ناوگان، ضرورت اجرای یک برنامه منسجم برای خروج وسایلنقلیه فرسوده و جایگزینی آنها با محصولات جدیدتر را بیش از گذشته نمایان کرده است. با این حال، اسقاط خودرو تنها با صدور بخشنامه و تعیین هدف کمی امکانپذیر نیست.
مالک خودرو فرسوده زمانی برای تحویل وسیلهنقلیه خود و ورود به فرآیند نوسازی ترغیب میشود که ارزش اقتصادی خودرو و مشوقهای جایگزینی برای او جذاب باشد. از سوی دیگر، ظرفیت اسقاط نیز بهشکل مستقیمی با میزان تولید و واردات خودرو ارتباط دارد؛ زیرا در بخشهایی از فرآیند، اسقاط با تولید و شمارهگذاری خودروهای جدید پیوند خورده است.
در چنین شرایطی، اصلاح آییننامه اجرایی ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعتخودرو، تعریف سازوکارهای جدید برای گواهی اسقاط موتورسیکلت، افزایش تسهیلات نوسازی و توجه ویژه بهاسقاط خودروهای سنگین میتواند مسیر جدیدی برای نوسازی ناوگان کشور ایجاد کند. اکنون هدفگذاری برای اسقاط ۵۰۰ هزار دستگاه خودرو در سال جاری مطرح شده است؛ هدفی که در صورت تحقق، بهگفته مدیر ستاد نوسازی ناوگان و اسقاط خودروهای فرسوده کشور، میتواند سالانه حدود ۵/۱ میلیارد لیتر صرفهجویی سوخت ایجاد کند.
در همین زمینه، با محمدصادق حاتمی، مدیر ستاد نوسازی ناوگان حملونقل سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران (ایدرو) به گفتوگو پرداختیم؛
با توجه به انتشار خبر اختصاص تسهیلات ۴۰۰ میلیونتومانی برای نوسازی و جایگزینی وسایلنقلیه فرسوده، ابتدا درباره جزئیات این تسهیلات و تفاوت آن برای انواع وسایلنقلیه توضیح دهید. سقف تسهیلات برای موتورسیکلتهای بنزینی و برقی، خودروهای گازسوز و تاکسیهای برقی چقدر است و این تسهیلات با چه هدفی در نظر گرفته شده است؟
از ۴۰۰ میلیونتومان تا یکمیلیارد و ۲۰۰ میلیونتومان تسهیلات برای نوسانی و جایگزینی وسایلنقلیه فرسوده تخصیص یافته است. جهت نوسازی و جایگزینی وسایلنقلیه؛ موتورسیکلت بنزینی ۴۰۰ میلیونتومان، موتورسیکلت برقی ۵۰۰ میلیونتومان، خودرو گازسوز یکمیلیارد تومان و تاکسی برقی یکمیلیارد و ۲۰۰ میلیونتومان تسهیلات دریافت میکنند.
از ابتدای سال جاری تاکنون چه تعداد وسیلهنقلیه فرسوده اسقاط شده است؟ با توجه به اینکه دو ماه ابتدایی سال عملا با تعطیلی و شرایط خاص مواجه بود، روند اسقاط در ماههای اخیر چگونه بوده و آیا با توجه به افت تولید خودروسازان، همچنان امکان دستیابی به اهداف برنامه هفتم توسعه وجود دارد؟
از ابتدای سال جاری تاکنون (بهرغم تعطیلی ۲ ماه ابتدایی) ۵۰ هزار دستگاه خودرو فرسوده اسقاط شده است. تلاش این است که براساس اصلاحیه آییننامه اجرایی ماده ۱۰ قانون ساماندهی، هدف برنامه هفتم توسعه را محقق کنیم؛ اما خودروسازان تاکنون ۳۰ تا ۳۵ درصد افت تولید داشتهاند. باتوجه به این مساله و شرایط خاص کشور در چند ماه گذشته، میزان اسقاط خودروهای فرسوده در ماههای خرداد، تیر و مرداد رو بهرشد بوده است. فرآیند اسقاط بهگونهای است که اگر التهابی در فضای اقتصادی وجود داشته باشد، سرمایهگذاران از سرمایهگذاری در این بخش خودداری میکنند. از سوی دیگر عدمتولید خودرو نیز با توجه بهاینکه شمارهگذاری خودرو نو منوط به استقاط خودرو فرسوده است، در کاهش آمار اسقاط تاثیرگذار است. در بحث اسقاط با چند مانع مواجهیم؛ از جمله میزان تولید و واردات که اگر این بخشها رونق نیابند، شرایط اسقاط خودرو نیز تا حدی سخت میشود.
درصورتی که مالکین خودروهای سواری بالای ۲۰ سال یا موتورسیکلت و سایر وسایلنقلیه در سامانه اسقاط و نوسازی ناوگان حملونقل ثبتنام کنند تا ۵ سال مشمول معافیت ممنوعیتهای مذکور و ابطال کارت سوخت قرار میگیرند؛ درصورتی که طی این ۵ سال شرایط برای اسقاط مهیا نشود، مجدد میتوانند شرایط خود را اعلام کنند
درصورت تحقق هدف اسقاط ۵۰۰ هزار دستگاه خودرو در سال جاری، این میزان خروج خودروهای فرسوده از ناوگان چه اثری بر مصرف سوخت کشور خواهد داشت و برآورد شما از میزان صرفهجویی سالانه چیست؟
اسقاط ۵۰۰ هزار دستگاه خودرو فرسوده میتواند ۱.۵ میلیاردلیتر صرفهجویی سوختی در سال بههمراه داشته باشد.
در حوزه موتورسیکلتهای فرسوده، یکی از مشکلات اصلی پایین بودن جذابیت اقتصادی اسقاط برای مالکان است. چه سازوکاری برای اصلاح این وضعیت در نظر گرفتهاید و گواهی اسقاط موتورسیکلت با چه نرخی تعیین خواهد شد؟ همچنین با توجه به تولید سالانه موتورسیکلت، چه میزان از تولید باید به نوسازی و جایگزینی اختصاص پیدا کند؟
در آییننامه اجرایی ماده ۱۰ قانون ساماندهی، موارد مرتبط با گواهی اسقاط موتورسیکلت را بهصورت مجزا تعریف کردیم. یعنی نرخ گواهی اسقاط موتورسیکلت بهصورت مجزا تعریف خواهد شد. تلاش داریم طی هفته آینده رقم را اعلام کنیم که ۲۵ تا ۳۰ درصد قیمت موتورسیکلت نو را شامل خواهد شد و درتلاش هستیم قیمت اعلامی برای مالک جذاب باشد تا فرآیند اسقاط سرعت بگیرد. براساس تولید بهمیزان ۵۰۰ تا ۷۰۰ هزار دستگاه، موتورسیکلتسازان موظف هستند ۲۰ درصد از تولید را (حدود ۱۵۰ هزار دستگاه) بهنوسازی و جایگزینی تخصیص دهند.
با توجه به نوسانات نرخ ارز و تاثیر آن بر قیمت خودرو و موتورسیکلت، این نوسانات چه اثری بر ارزش خودروهای فرسوده و انگیزه مالکان برای تحویل آنها دارد؟ آیا در شرایط فعلی، ارزش اقتصادی اسقاط به اندازهای هست که مالک را برای ورود به طرح نوسازی ترغیب کند؟
نوسان نرخ ارز برای خودروهای فرسوده بیشترین تاثیر را دارد و اگر جذابیت قیمت ایجاد نشود، ترغیب مالکان برای ارائه وسیلهنقلیه جهت نوسازی یا اسقاط کاهش مییابد.
اگر واردات و تولید خودرو رشد داشته باشد (پیشفرض این است اگر ۱.۲ میلیوندستگاه خودرو تولید شود که بعید میدانم تا پایان سال این میزان بهیک میلیون دستگاه برسد و ۷۰ هزار دستگاه نیز هدفگذاری واردات خودرو است) جمع تولید و واردات خودرو رقم قابل توجهی خواهد بود
تولید و واردات خودرو چه نقشی در ظرفیت اسقاط کشور دارد؟ با توجه به شرایط تولید امسال و هدفگذاری واردات، آیا اساسا ظرفیت لازم برای تحقق اسقاط ۵۰۰ هزار دستگاه وجود خواهد داشت؟
اگر واردات و تولید خودرو رشد داشته باشد (پیشفرض این است اگر ۱.۲ میلیوندستگاه خودرو تولید شود که بعید میدانم تا پایان سال این میزان بهیک میلیون دستگاه برسد و ۷۰ هزار دستگاه نیز هدفگذاری واردات خودرو است) جمع تولید و واردات خودرو رقم قابل توجهی خواهد بود.
در بخش خودروهای تجاری سنگین، وضعیت اسقاط کامیونها و کشندهها چگونه است؟ با توجه به اهمیت این ناوگان در مصرف سوخت و حملونقل کشور، تاکنون چه تعداد کامیون و کشنده اسقاط شده و هدفگذاری ستاد برای پایان سال چیست؟
وضعیت اسقاط خودروهای سنگین بسیار خوب بوده است، در سال ۱۴۰۴ نسبت به سالهای پیش از آن نیز وضعیت اسقاط این مدل وسایلنقلیه بسیار خوب بوده است. از سال گذشته تاکنون ۳ هزار دستگاه کامیون و کشنده اسقاط شده که امیدواریم این عدد تا پایان سال به ۷ هزار دستگاه برسد. مصوبهای را داشتیم و در ماده ۵۹ قانون برنامه هفتم توسعه کشور نیز آمده که به ازای واردات هر یک دستگاه خودرو کاروتجاری با عمر کمتر از ۱۰ سال، یک دستگاه کامیون یا کشنده با عمر بیشتر از ۲۵ سال باید اسقاط شود. این قاون روند اسقاط را سرعت بخشیده و ۳ هزار دستگاه مذکور برای اسقاط از محل واردات ۴ هزار دستگاه بند مذکور انجام شده است.
پس از انتشار اصلاحیه آییننامه ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعتخودرو، این برداشت ایجاد شد که ممنوعیت تردد خودروهای فرسوده در کلانشهرها، ممنوعیت حمل بار و مسافر و حتی ابطال کارت سوخت این خودروها قرار است وارد مرحله اجرایی شود. جزئیات این موضوع چیست و آیا این محدودیتها جدید هستند؟
از اصلاحیه آییننامه ماده ۱۰ اینطور استنباط شده بود که قرار است در کلانشهرها شاهد ممنوعیت تردد، حمل بار و مسافر و ابطال کارت سوخت باشیم؛ درصورتی که براساس ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعتخودرو و ماده ۸ قانون هوای پاک، منع تردد، ابطال کارت سوخت و منع تردد حمل مسافر و بار از سال ۱۳۹۶ تدوین شده و در آییننامه اجرایی قبلی هم وجود داشته و برای اینکه این فرآیند تسهیل شود، تبصرهای تدوین شده که درصورتی که مالکین خودروهای سواری بالای ۲۰ سال یا موتورسیکلت و سایر وسایلنقلیه در سامانه اسقاط و نوسازی ناوگان حملونقل ثبتنام کنند تا ۵ سال مشمول معافیت ممنوعیتهای مذکور و ابطال کارت سوخت قرار میگیرند؛ درصورتی که طی این ۵ سال شرایط برای اسقاط مهیا نشود، مجدد میتوانند شرایط خود را اعلام کنند.
